English

بازگشت

مدیر جشنواره اوبرهاون، دکتر لارس هنریک گاس:
دولت ها باید از فیلم کوتاه حمایت کنند
این فیلمسازان زبان ملت هستند

دکتر لارس هنریک گاس، مدیر جشنواره معتبر اوبرهاوزن آلمان است. وی از سال 1997، مدیریت جشنواره اوبرهاوزن را برعهده داشته است. تحصیلات وی در حوزه ادبیات و ادبیات نمایشی بوده و در کنار آن، فلسفه را آموخته است و پایان نامه مقطع دکترایش درباره نویسنده فرانسوی «مارگریت دوراس» است. دکتر گاس از سال 1996، مسؤول انستیتوی اروپایی فیلم مستند، در شهر مول هایم بوده است و در کنار فعالیت در موسسه انتشاراتی «پژوهش های فیلم مستند» در برلین، مقالات زیادی درباره عکاسی و فیلم های مستند منتشر می کند و عضو هیأت داوران فیلم کوتاه آلمان، در بخش فیلم های انیمیشن و مستند نیز هست. و قصدش از آمدن به ایران دیدار با فیلمسازان و تهیه کنندگان ایرانی به ویژه در عرصه فیلم کوتاه است تا گفت وگو و نشستی با آنها داشته باشد و فیلم ببیند.
وی در گفت و گویی با نشریه روزانه در زمان بازبینی فیلم های ایرانی در انجمن سینمای جوانان، در بعدازظهر روز گذشته، شرکت کرد.
جشنواره فیلم اوبرهاوزن حاوی چه نگرشی است، جشنواره ای که به عنوان یکی از جشنواره های مهم فیلم کوتاه مطرح است؟
نخستین نکته مهم برای ما این است که یک سکویی برای فیلمسازان خلاق درست کنیم. مسلماً هر ساله هزاران فیلم کوتاه در جهان ساخته می شود و کاری که ما دوست داریم در جشنواره اوبرهاوزن انجام دهیم این است که خلاقیت ها شناخته شود و زبان جدیدی فیلمساز ایجاد کند و در فیلمش سؤوالی را مطرح کند.
از زمانی که جشنواره اوبرهاوزن برگزار می شود؛ تغییرات زیادی در زمینه فیلم کوتاه صورت گرفته، خیلی از فیلمسازان معتقدند فیلم کوتاه سکوی پرشی بوده که به سمت فیلم بلند بروند و گروهی می گویند که مستقل است، نظرتان راجع به این تغییر و تحولات چیست؟
با توجه به تجربه ای که داشتم، می دانم خیلی از کارگردانان بزرگ دنیا دوست دارند، فیلم کوتاه بسازند، چون خیلی ارزان تر از فیلم بلند است و از جهتی هم ساخت فیلم کوتاه، فیلمساز را به جایی وابسته نمی کند و می تواند به صورت مستقل عمل کند. کارگردانانی را می شناسم که در تمام عمرشان فقط فیلم کوتاه ساخته اند تا حدی که ساخت فیلم کوتاه را بیشتر یک کار هنری می دانستند.
می شود تصور کرد که فیلم کوتاه با توجه به بحث بازاریابی و فروش و شرایط موجود، درآمدزا است؟
در حوزه فیلم کوتاه شانس اینکه فیلمی پولش را برگرداند، بسیار کم است. به سبب اینکه در این حوزه پخش کننده کم است. فکر می کنم در زمینه فیلم کوتاه دو گزینه بیشتر مطرح است، فیلمساز فیلم کوتاه می سازد تا اثری از خود باقی بگذارد و یا حتی فیلم کوتاه می سازد تا به جشنواره های مختلف ارسال کند و خیلی به بحث درآمدزایی در حوزه فیلم کوتاه نباید فکر کرد.
فیلم کوتاه در بیشتر جهان با مشکل نمایش مواجه است و بیشتر در موزه ها و سینماتک ها به نمایش درمی آید، به نظر شما بهتر نیست سینمایی مختص به نمایش فیلم کوتاه باشد؟
من فکر می کنم اتفاق بدی نیست، اگر بیفتد. ولی در همین مورد هم نباید با دید اقتصادی به آن نگاه کرد، بلکه فقط این نکته را باید مورد توجه قرار داد که مکانی است که فیلم کوتاه به نمایش درآید. بنابراین فیلم کوتاه یک وسیله و ابزار است تا با دیگران ارتباط برقرار شود و زبان جدید ایجاد می کند. و خوب است فیلم کوتاه دیده شود، حالا هر کجا باشد، خوب است.
پس بودجه تولید فیلم کوتاه را از کجا باید تأمین کرد، آیا دولت ها و نهادهای اجتماعی باید در این امر سهیم شوند؟
دولت ها بهتر است فیلمسازان فیلم کوتاه را حمایت کنند، زیرا در اصل این فیلمسازان زبان ملت هستند. و به نظرم برای دولت این امر واجبی است. دولت ها اگر کمک نکنند نه فقط فیلم کوتاه، بلکه فیلم بلندی هم ساخته نمی شود.
شما بودجه برگزاری جشنواره اوبرهاوزن را از کجا تأمین می کنید؟
90 درصد را دولت تأمین می کند و 10 درصد مابقی از فروش بلیت و کاتالوگ و تبلیغات به دست می آید.
جشنواره اوبرهاوزن چگونه و از چه ویژگی هایی استفاده کرده که به صورت یک جشنواره برتر در حوزه فیلم کوتاه مورد توجه است؟
اصل قضیه برمی گردد به سال های 50 و 60. آن زمان دوره جنگ سرد بود و در کشورهای اروپایی ممنوع بود که فیلم از کشورهای سوسیالیستی پذیرفته شود و جشنواره ما تنها جشنواره ای بود که این نوع فیلم ها را می پذیرفت و نشان می داد. و از اواخر سال های 50 و اوایل سال های 60 تنها جایی که این فیلم ها را نشان می داد، اوبرهاوزن بود و هیچ جشنواره ای این حرکت را انجام نمی داد. یکی از دلایلش هم این بود که ذهنیت هیأت مدیره جشنواره بسیار باز و روشن بود و حتی ممکن بود فیلم هایی را بپذیرند که در هیچ جشنواره ای پذیرفته نشده بود، به علت همان دیدگاه ناسیونالیستی، ولی این جشنواره هر طیف فیلمی را می پذیرفت.
چه کاری انجام دادید و یا به طور کلی چه برنامه ریزی داشتید که جشنواره همچنان به روز و مطرح باشد و همان وجهه قبلی خود را حفظ کند؟
ما هنوز همان قضیه دریافت فیلم از همه دنیا و نمایش آن ها را داریم و جشنواره ما تنها جایی بود که فیلم ها در فرمت های مختلف را می پذیرفت، ما از نخستین جشنواره هایی بودیم که فیلم با فرمت ویدئو را پذیرفتیم و سیاست مان، سیاست باز بود که همه وارد شدند و ما هفت سال پیش بخشی را گذاشتیم برای فیلم های موسیقایی تجربی در آلمان و هیچ کجا جایی برای نمایش این فیلم ها نبود و همیشه این نکته را مورد توجه قرار دادیم که جشنواره را جدید و نو کنیم.
بحث سیاست گذاری اولیه جشنواره را چه گروه هایی انجام می دهند تا به مرحله اجرایی برسد، آیا دولتمردان، روزنامه نگاران، فیلمسازان، توزیع کنندگان و ... هم در سیاست گذاری دخالت دارند؟
من خودم مسؤول مالی جشنواره هم هستم و دکترا دارم و روزنامه نگار هم بودم. ولی در کل، گروه یا اشخاص خاصی سیاست گذاری برای جشنواره انجام نمی دهند. فیلم ها توسط یک گروه 12 نفره که بیشترشان فیلمساز هستند انتخاب می شوند که البته در بین آن ها تهیه کننده هم وجود دارد.
فیلم هایی که به جشنواره می رسد، آیا همه آنها برایتان ارسال شده، یا خودتان هم از بازارهای فیلم یا جشنواره ها، فیلمی را انتخاب می کنید؟
در جشنواره اوبرهاوزن هر دو شکل مطرح است. چون ما معتقدیم فیلمسازان فیلم کوتاه هرچند سال یک بار تغییر می کنند، پس مجبور هستیم که خودمان برویم و از بین فیلم ها، فیلم های خوب را پیدا کنیم. فیلم کوتاه همانند فیلم بلند تبلیغ خاصی برایش انجام نمی شود، که دیده شود. مثلاً کشورهای آفریقایی هنوز به این فرهنگ نرسیده اند که فیلم کوتاهی به جایی ارسال کنند، از ژاپن هم معمولاً فیلم ارسال نمی شود به همین علت خودمان باید برویم فیلم ها را انتخاب کنیم. یکی از مشکلات ما این است که خیلی از فیلمسازان فیلم کوتاه با زبان های دیگر آشنایی ندارند. با وجود اینکه ما فرم جشنواره مان را روی سایت به چهار زبان گذاشته ایم، ولی باز هم مشکلاتی در خصوص پر کردن فرم جشنواره از سوی فیلمسازان دیده می شود و شاید خیلی از آنها نتوانند این فرم ها را پر کنند و به تبع فیلمشان به جشنواره ما نرسد، بنابراین کسانی را می فرستیم تا این فرم ها را برایشان پر کند.
با توجه به تعداد زیاد فیلم های کوتاه در جهان که به جشنواره اوبرهاوزن هم ارسال می شود و تعدادی از آن ها به بخش مسابقه نمی رسد، شما چه حرفی برای فیلمسازانی دارید که فیلمشان پذیرفته نشده و معترضند و چه برخوردی می کنید؟
این را خوب متوجه هستیم که یک فیلم کوتاه پشتش یک گروه ایستاده اند، که با امید و آرزوی بسیار می خواهند فیلمشان پذیرفته شود. و در مواقعی به دلیل محدودیت این امکان به وجود نمی آید. اما کاری که ما انجام دادیم این است که بازار فیلمی راه انداختیم که همه فیلم های ارسال شده به جشنواره که دیگران هم بعضاً در جشنواره آن ها را ندیده اند، اعم از پذیرفته شده یا رد شده، در آنجا ارایه شود. و این امکان برای همه فیلم ها به وجود آید تا برای حضور در جشنواره ای دعوت شود و یا به تلویزیونی فروخته شود. و خیلی فیلم ها بوده اند که در جشنواره ما پذیرفته نشده اند. ولی از طریق همین بازار فیلم به جشنواه های دیگر دعوت شدند. چون انتخاب فیلم ها یک کار حسی است و نمی شود گفت، اگر فیلمی در جشنواره اوبرهاوزن پذیرفته نشود، پس فیلم خوبی نیست، بلکه حتماً جشنواره ای وجود دارد که آن فیلم را بپذیرد.
یعنی با این مبحث، استاندارد خاصی برای انتخاب فیلم ها نیست، بلکه سلیقه ای عمل می شود.
الان سلیقه ای است، ما حدود 1500 جشنواره در حوزه فیلم کوتاه در دنیا داریم و فقط اوبرهاوزن نیست که فیلم کوتاه می پذیرد، پس دیدگاه ها متفاوت است.
آیا رقابتی بین جشنواره شما با جشنواره های منطقه ای و حتی در آلمان از جمله برلین وجود دارد، مثلاً جشنواره برلین، کمپ استعدادهای جوان برلین در این سالها را برگزار کرده است.
این قضیه اصلاً قابل مقایسه نیست، زیرا جشنواره برلین فیلم بلند می پذیرد و فیلم کوتاه بخشی از فعالیتش است. ما در دوره قبل 400 فیلم کوتاه نمایش دادیم که 100 فیلم آن در بخش مسابقه بود. در حالی که در برلین 7 فیلم در مسابقه فیلم کوتاه بود. بخش کمپ استعدادهای جوان برلین هم برای شناسایی فیلمسازان کوتاه برای ساخت فیلم بلند است. و به هیچ وجه قابل مقایسه با اوبرهاوزن نیست.
شما در دوره گذشته بخشی را داشتید که طی آن ساخت فیلم کوتاه با تلفن همراه نوکیا، صورت می گرفت. این چگونه تجربه ای بود، آیا موفق عمل کرد؟
نه، تجربه خوبی نبود و فیلم های خیلی بدی از آب درآمد، چون امکان ادیت و نشان دادن آنها وجود نداشت. و قصد این شرکت این بود که امتحانی روی وسیله انجام دهند و شرایط را برای ساخت فیلم بلند مهیا کنند.
در نگرش شما به فیلم کوتاه، تکنولوژی مهم است یا اندیشه؟ آیا تکنولوژی رو به پیشرفت، بازدارنده سازنده فیلم کوتاه است یا پیش برنده؟
وقتی دوربین دیجیتال آمد، چون ارزان تر بوده همه به سمت دوربین دیجیتال رفتند و همین باعث شد، یک سری فیلم بد ساخته شود. ولی در عین حال یک سری ایده های جدید هم به وجود آمد و همیشه هر دو با هم است و نمی شود گفت که تکنیک بازدارنده ایده یا اندیشه است یا نه.
آیا در جشنواره اوبرهاوزن موضوع خاصی را پیگیری می کنید، مثلاً یک جا حقوق بشر، یک جا گفت و گوی تمدن ها و یک سری بحث رقابت با فیلم های هالیوودی را مطرح می کنند و یا اروپایی ها ایده پایتخت فرهنگی را دارند و از این گونه مباحث، آیا شما هم در جشنواره هایتان چنین چیزی را دنبال می کنید؟
قانون جشنواره های اروپایی این بوده که هفتاد درصد فیلم های هر جشنواره اروپایی باشد، که به نظرم سیاست کاملاً غلطی است. به خاطر اینکه این سیاست را قبول نکردیم، از کمیته اروپایی هم نمی توانیم کمکی بگیریم. ما تلاش می کنیم، تا می توانیم جشنواره مان بین المللی باشد و از تمام دنیا فیلم بپذیریم.
با توجه به این قانونی که اوبرهاوزن دارد، فیلمساز می تواند هر فیلمی را به جشنواره ارایه دهد، ولی جشنواره های دیگر که موضوع تعیین کننده ای دارند، بحث سفارشی بودن کار را مطرح می کنند. آیا به نظر شما خوب است فیلمساز سفارش بپذیرد؟
ما در جشنواره خودمان در بخش مسابقه هیچ فیلم سفارشی نداریم، زیرا با این حرکت خلاقیت را از فیلمساز می گیریم. و تمام فکر و ایده فیلمساز بر روی یک موضوع متمرکز می شود.
چه رابطه ای بین جشنواره فیلم کوتاه تهران و اوبرهاوزن وجود دارد و جشنواره را چگونه دیدید؟
رابطه ای زنده و پویا بین جشنواره ما و ایران وجود دارد، شاید علتش هم آقای دزواره بوده است که در آن طرف خیلی خوب ایشان را می شناسند. برای نخستین باری است که به ایران آمدم و در این چند روز نمی توان حرفی زد. ولی ما در جشنواره مان فیلم های ایرانی بسیاری را پذیرفته ایم و نمایش داده ایم.
 

بازگشت